1879

 

Fragment mapy austro-węgierskiej w skali 1:75 000  z 1879 roku przygotowanej przez Kaiserlich und Kőniglich Militaergeografishes Institut.

wycinek1879

Znaki topograficzne map austriackich w skali 1:75000

Kolej_jednotorowa Kolej jednotorowa
Kolej_dwutorowa Kolej dwutorowa
Kolej_z_nadbudowa

Kolej z nadbudową drugiego toru

Droga_polna Droga polna
Droga_gospodarcza Droga gospodarcza
Most Most
Kaplica Kaplica
Figura religijna Figura religijna
Krzyz Krzyż
Budynek Budynek
Karczma Karczma (Wirtshaus)
Lesniczowka Leśniczówka (Jägerhaus)

1. Kolej

Kolej oznaczono na mapie, jako trakt jednotorowy. Na stacji kolejowej po stronie południowej są zaznaczone trzy budynki. Przy środkowym z nich najwyraźniej nasyp kolejowy jest poszerzony w kierunku południowym. Budynek ten jest również oznaczony największym prostokątem z małą wypustką na południe (ganek?). Przy zarysie stacji naniesiono charakterystyczny znak: zaczernione kółko z wychodzącą po ukosem krótką linią zakończoną chorągiewką. Na starej mapie austro-węgierskiej z 1912r. Telegraphen- und Telephonkarte für den Kriegsfall „R” w ten sposób oznaczano stację telegrafu lub telefonu. Taki zapis może być uzasadniony ponieważ linia kolejowa a dokładnie szyny, były wykorzystane jako sieć telefoniczna i telegraficzna. Do stacji prowadzi droga równoległa do torów od strony południowej łącząca ją z drogą zmierzającą do Pogórskiej Woli.Przy głównym moście od strony północnej w kierunku od Rzeszowa zaznaczono kolejne poszerzenie nasypu i budynek. Podobny budynek na poszerzonym nasypie znajduje się przy obecnej tzw. „rampie” po stronie południowej od strony Krakowa. Takie budynki znajdują się w regularnych odstępach przy torach i w niektórych miejscach po dziś dzień zachowały się płaskie poszerzone fragmenty nasypu. Jeden z nich położony blisko mostu, współcześnie nazywany jest nadal „budnisko”.

2. Krzyże i figury

Obok mostu kolejowego po stronie południowej znajdowała się figura przydrożna (na mapie zaznaczono ją po prawej stronie drogi patrząc od Wałek.Podobna figura znajdowała się przy drodze przez obecną Fiołkówkę w okolicy kamienia pamiątkowego jadąc od Wałek po prawej stronie. Dalej za kamieniem po tej samej stronie stał przydrożny krzyż.Kolejna figura ustawiona była po lewej stronie drogi do obecnego Szpica mniej więcej w połowie drogi.Nieco po za wsią Jodłówka na skrzyżowaniu dróg od strony południowo zachodniej także zaznaczono miejsce ustawienia figury religijnej.Na kolejnych mapach niektóre krzyże i figury znikają, ale często pojawiają się nowe w nowych miejscach.

3. Las

Jest to jedyna mapa jaką posiadam na której las od strony południowej torów ciągnący się od Wałek w kierunku Czarnej Tarnowskiej nie ma zaznaczonej tzw. „Linii B”, ani żadnych innych przecinek, a dodatkowo nazwany jest jako „Gołębin las”. Zaznaczono za to ukośną drogę polną przez środek lasu ciągnącą się od miejscowości Żdżary do mostu kolejowego, które tuż przed mostem łączy się z drogą do stacji biegnącą wzdłuż torów od strony południowej. W połowie tej drogi w środku lasu znajduje się samotny budynek położony bezpośrednio obok wzniesienia 231 m. W tym samym miejscu co dzisiaj zaznaczono Leśniczówkę „J.H.” – Jägerhaus. Należy zauważyć, że już wtedy była to leśniczówka, a nie gajówka, która wg znaków topograficznych z tej epoki była zaznaczana, jako „Hgh” – Hegerhaus

4. Gospoda, karczma

Położenie karczmy „W.H. – Wirtshaus” na tej mapie zostało zaznaczone w miejscu obecnego placu obok cmentarza wojskowego. Takie samo oznaczenie „W. H.” można znaleźć obok napisu Jodłówka w połowie drogi przechodzącej przez miejscowość.

5. Drogi

Na mapie nie zaznaczono żadnej drogi bitej. Analizując zapis można wyróżnić dwa rodzaje dróg wg podziału map austriackich: drogi polne i drogi gospodarcze. Główne drogi w kierunku Tarnowa, Pogórskiej Woli, Nowych Żukowic (właściwie Dębowca), do stacji, a nawet wspomniana wcześniej ukośna droga przez las Gołębin w kierunku Żdżar są drogami polnymi. Pozostałe takie jak: w kierunku obecnego Szpica, drogi poprzez obecną Fiołkówkę i wszystkie drogi poprzez Jodłówkę zostały sklasyfikowane jako drogi gospodarcze, a więc gorszego stanu.Znamienne jest, że droga od strony Tarnowa na mapie jest ukazana jako bardzo kręta i w pewnym momencie gwałtownie odbija w kierunku linii kolejowej, a dokładnie małego mostu który do dzisiejszego dnia znajduje się niedaleko domu p. Gustawa Brongiela. Wyraźnie widać, że zabudowa w tym miejscu jest ustawiona ukośnie do obecnej drogi, ale jednocześnie równolegle do ówczesnej. Niedaleko małego mostu znajdowało się skrzyżowanie dróg. W tym miejscu można było skręcić pod mały most kolejowy w prawo, pojechać prosto wzdłuż torów w kierunku dużego mostu, lub odbić w lewo i po ukosie skierować się pomiędzy domami do obecnego skrzyżowania dróg: Tarnów – Pogórska Wola – Nowe Żukowice. Taki przebieg drogi wydaje się być uzasadniony, jako że praktyczni mieszkańcy Wałek ominęli w ten sposób najbardziej podmokły teren ciągnący się wzdłuż strumyka płynącego poprzez łąki pomiędzy obecnym Załączem, a Fiołkówką. Tym samym obok małego mostu koncentrował się ruch pieszych i wozów, co nadawało tej okolicy charakteru małego centrum. Znaczący wydaje się fakt, że z tego miejsca można było sobie znacznie krócic drogę w kierunku Pogórskiej Woli.Druga część wsi rozciągała się wzdłuż drogi przez obecną Fiołkówkę. Obecna droga miała jednak charakter szczątkowy i najwyraźniej urywała się u zbiegu dwóch strumieni płynących od wywyższenia z północy. Ówczesna droga przez teren Obecnej Fiołkówki zaczynała się na wprost współczesnej drogi do Szpica, lecz natychmiast gwałtownie odbijała na północ tworząc kształt podkowy by wrócić do obecnego przebiegu. Tu znów analizując mapę można zaobserwować, że droga omija tereny nieprzystępne, podmokłe, zapewne nierówne, co spowodowane jest przepływającymi strumieniami. Osadnictwo przesuwa się więc w kierunku północnym na tereny wyższe. Obecnie na zdjęciach lotniczych można dopatrzeć się przebiegu starej drogi m. in. W postaci charakterystycznie układających się zarośli i granicy pól.Przy drodze do tzw. Szpica tuż przy skrzyżowaniu znajduje się skupisko domów po obu stronach. Nieco dalej mniej więcej na wysokości stacji kolejowej jest druga grupa domów po południowej stronie pomiędzy Przemestwą, a drogą. Dalej prawie wszystkie domy znajdują się po lewej stronie drogi. W tym miejscu rzeczka niebezpiecznie zbliża się do drogi pozostawiając zbyt mało miejsca na dogodne posadowienie gospodarstw. Zwłaszcza w porze wylewów ma to duże znaczenie przy nieuregulowanej rzece (meandry) i braku jakiejkolwiek melioracji. Zmierzając dalej poprzez Szpic za drogą po prawej stronie Przemestwi niedaleko jej ujścia do Czarnej (na mapie nazwanej jako Czarny potok) znajduje się jedno lub dwa zabudowania. Teren ten jest określony nazwą Podwałki, która nigdy już nie powtarza się na żadnej z późniejszych map.W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że podobnie jak dzisiaj już od najdawniejszych czasów ludzie osiedlali się daleko powyżej obecnej drogi do Szpica, na terenie podniesionym względem pozostałej części wsi, tworząc zaczątek całej kolonii domów, które teraz są w linii zabudowy domu m. in. Państwa Małków, Korusów, czy Piznalów. Podobnie rzecz się ma z pojedynczymi domami za tzw. „Drogą Borową”, czyli gospodarstwami położonymi na północ od niej, które nie co oddalone od siebie i drogi, samotnie tworzą zaczątki przysiółków. W odniesieniu do współczesności są to tereny na wysokości domów Państwa Sroków, czy też pozostałości po gospodarstwach Państwa Kajpustów.

 

 Posted by at 23:46